Vergeven om je te verlossen van je eigen pijn

In de verdieping – het dagelijks katern van dagblad Trouw – van begin januari dit jaar las ik over Candice Mama die de moord op haar vader vergaf. Op een toevallige manier kreeg zij als klein kind de foto onder ogen waarop haar vader te zien was die doodgeschoten was door ondergeschikten van De Kock: een felle bestrijder van mensen die zich inzetten voor gelijke rechten van blanken en zwarten in Zuid-Afrika.

Deze ontdekking heeft haar jeugd
beheerst en haar vervult van een enorme woede op de moordenaar van haar vader.
Toch heeft zij hem vergeven en daarbij speelden de overweging mee dat iemand
vergeven iets anders is dan je met hem verzoenen. Dat zou een volgende stap
kunnen zijn maar hoeft niet: ‘als je
iemand niet vergeeft, dan blijft het trauma elke keer herleven als je er aan
denkt en daarmee heb je alleen jezelf’.

Zij vertelt in het interview dat
vergeven niets te maken heeft met het goedkeuren van iemands daden, maar dat
het erom gaat om dat wat gebeurd is los te koppelen van de hevige emoties die
er voor jou mee verbonden zijn: ‘je moet
eerst door je woede en verdriet heen’.

Zij leerde zien dat de moordenaar
van haar vader slechts een schakel was in het misdadige apartheidssysteem. Op
die manier kon zij een onderscheid maken tussen dader en daad en in een
ontmoeting met De Kock vraagt ze hem of hij zichzelf vergeven kan, waarop die
antwoordt hoe dat zou moeten als je zoiets afschuwelijks gedaan hebt. Dan geeft
Candice als antwoord: ‘je moet vergeven
om je te verlossen van je eigen pijn. Als je niet meer kwaad bent, verandert
alles. Dan komt de vraag wie of jezelf bent zonder je woede, zonder slachtoffer
te zijn en zonder gedurig slachtoffer te zijn’.

Je
bent meer dan je emotie

Wanneer je nadenkt over wat vergeven
nu eigenlijk is, hoor ik deze vrouw een paar heel belangrijke en herkenbare
dingen zeggen. Wat mij
treft is dat het bij waarachtige vergeving aankomt op het maken van
onderscheid: je bent meer dan je woede of je gekwetstheid, ook al zeggen wij
dat wij woedend zijn.

Misschien is dat ook wel het geheim
achter de woorden van Jezus dat je je vijanden lief moet hebben. Achter een
vijand gaat een mens schuil die, net zoals ik zelf, uiteindelijk gezien en
geoordeeld wil worden om wie hij is en niet louter en alleen om wat hij gedaan
heeft.

Nu is dat natuurlijk makkelijker
gezegd dan gedaan, maar de vrouw uit het interview reikt ons eigenlijk de
sleutel aan als zij zegt dat vergeven te maken heeft met verlost worden van je
eigen pijn, je teleurstelling en je gekwetst zijn. Pas wanneer ik niet met die emoties samenval,
ontvang ik de mogelijkheid om weer helder te zien, zowel naar mijzelf als naar
anderen. Zo geef je bij het vergeven een ander aan zichzelf terug!

Een prachtig voorbeeld daarvan lezen
wij in het Lucasevangelie 5, 18 vv:

Op
dat ogenblik kwamen er enige mannen aan die op een bed een verlamde man met
zich meedroegen. Zij trachtten hem binnen te brengen en voor Jezus neer te
leggen. Maar omdat ze vanwege de menigte geen weg vonden waarlangs ze hem
konden binnenbrengen, gingen ze het dak op en lieten hem met bed en al door een
opening in het tegeldak midden tussen het volk zakken, voor de voeten van
Jezus.

Toen
Jezus hun geloof zag, zei Hij: ‘Vriend, uw zonden zijn u vergeven.’ Maar de
Schriftgeleerden en farizeeën vroegen zich af: ‘Wat is dat voor iemand, die zo
godslasterlijk spreekt? Wie anders kan zonden vergeven dan God alleen?’ Jezus
wist, dat zij zo redeneerden en sprak tot hen: ‘Wat redeneert gij toch bij
uzelf? Wat is gemakkelijker te zeggen: uw zonden zijn u vergeven; of te zeggen:
sta op en loop? Welnu, opdat ge zult weten, dat de Mensenzoon macht heeft op
aarde zonden te vergeven’ – en nu sprak Hij tot de lamme – : ‘Ik zeg u, sta op,
neem uw bed op en ga naar huis.’ Onmiddellijk stond hij voor aller ogen op, nam
het bed waarop hij gelegen had mee en ging God verheerlijkend naar huis.
Iedereen stond er versteld van en ze verheerlijkten God; vol ontzag zeiden zij:
‘Wij zijn vandaag van ongehoorde dingen getuigen geweest.’

‘Neem
je bed op en ga naar huis’

Het is vooral het besluit van dit
verhaal dat mij intrigeert. Jezus zegt tegen de lamme die genezen is dat hij
zijn bed moet opnemen en naar huis moet gaan. Hij kan weer thuiskomen bij
zichzelf zonder gestigmatiseerd te zijn als een lamme. Ziekte werd in die dagen
vaak verbonden met een straf voor zonden, maar ik denk dat het vooral het
vertrouwen in de rabbi uit Nazareth is dat een genezende werking heeft.

De vergeving
die Jezus aan de lamme belooft, wordt zichtbaar in zijn genezing en dat maakt
het hem mogelijk om ‘naar huis terug te keren’, dat wil zeggen weer zichzelf te
worden. Als je vergeving ontvangt wordt je dus weer wie je werkelijk bent.
Hiermee wordt ook duidelijk wat elders gezegd wordt in het gebed dat Jezus ons
leerde: ‘vergeef ons onze schulden zoals
ook wij vergeven aan onze schuldenaren’.

In de waarachtige vergeving die
mensen elkaar kunnen aanreiken is er niet langer sprake van ongelijkheid alsof
degene die vergeeft groter is of boven de ander staat. Mensen die elkaar
vergeven zijn voor elkaar ‘zo goed als God’, zij geven elkaar hun eigen gezicht
terug. In die zin heeft Candice Mama voortreffelijk verwoord dat de echte
vergeving die ik aan iemand geef zowel die ander als mijzelf bevrijdt en
verlost en weer maakt tot een mens die een ander beminnen kan om wie hij of zij
ten diepste is. Daarom is het zo prachtig dat zij op het eind van het gesprek
dat zij met De Kock heeft vraagt of zij hem omhelzen mag. Zij voelde medelijden
met hem, met het feit dat hij zichzelf nooit zou kunnen vergeven. De Kock keek
haar aan en zei: ‘je vader zou enorm
trots zijn op de vrouw die je geworden bent. Het spijt me heel erg’.

Op weg naar huis besefte zij voor
het eerst zonder een sprankje twijfel: ‘ja,
ik heb hem echt vergeven’.

Leven is opstaan,
elkaar tegemoet gaan,
’n hart om te geven
en haat te vergeven:
het leven is goed.

Henk Jongerius, dominicaan, schrijver, retraiteleider. Op de blogsite van het Dominicanen Klooster Huissen kunt u diverse online retraites terugkijken, waaronder die van Henk Jongerius. Via de nieuwsbrief  van Klooster Huissen blijft u op de hoogte van de aankomende gratis online retraites.  

Foto: Betty van Engelen